Laden Evenementen

« Alle Evenementen

  • Dit evenement is voorbij.

Socratische Landdag 2024

24 februari | 10:00 17:00

Ook dit jaar organiseert de Vereniging voor Filosofische Praktijk (VFP) de Socratische Landdag. Deze dag is bedoeld voor eenieder die iets heeft met Socrates, de socratische methode en natuurlijk het socratisch gesprek. Op de Socratische Landdag 2024 bieden we een key-note spreker, workshops voor belangstellenden, beginners, gevorderden en specialisten. Wil je meemaken wat Socrates vandaag de dag betekent voor de filosofische praktijken in Nederland? Dan is dit je kans. Kom naar het Landgoed ISVW in Leusden voor een mooie dag filosofie en filosoferen in een fijne omgeving, met een heerlijke lunch en in het gezelschap van beginnende en ervaren filosofen en gespreksbegeleiders.

Programma Socratische Landdag 2024

9:30 Inloop
10:00 Plenaire opening
10:10 Plenaire voordracht door Erik Pool/De Noodzaak van waarachtigheid
(klik op het driehoek-symbool voor meer informatie over de plenaire voordracht)

Erik Pool/De noodzaak van waarachtigheid

Ambtenaren, bestuurders en politici voeren een voortdurend gevecht met de waarheid. Ze nemen er een loopje mee, botsen er tegenaan, beloven haar plechtig te spreken, maar weten misschien niet eens wat ze precies is en kunnen ook niet zonder. Waarachtigheid is een grondregel in het functioneren van onze democratische rechtsstaat. Weten publieke functionarissen wel wat waarheidsspreken behelst en waarom het zo fundamenteel, en ook zo moeilijk is? De kunst van de vrijmoedigheid wordt in deze bijdrage verdiept met filosofiegeschiedenis, praktische adviezen en kleurrijke details uit de Haagse bestuurskamers.

Erik Pool (1961) was journalist, ondernemer, statenlid, interim-manager en tot 2021 directeur participatie bij Infrastructuur en Waterstaat en Algemeen Secretaris van het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving. Hij werd na de toeslagenaffaire programmadirecteur Dialoog & Ethiek voor de hele Rijksoverheid en benut praktische filosofie om overheidswerk (moreel) sterker te maken. Volgens Filosofie Magazine beheert hij het grootste ethiekbudget van Nederland. Pool publiceerde naast essays over levenskunst en tegenspraak o.m. Aanwijzingen voor het goede leven. Over levenskunst en de zoektocht naar zin (Boom, 2014). Hij legde zijn visie op zijn huidige werk vast in het vuistdikke tweeluik Macht en moed en Macht en moed Praktijkboek (ISVW, 2023)

10:55 Korte pauze
11:00 Start ochtendworkshops (1,5 uur)
(klik op het driehoek-symbool voor meer informatie over de workshops)

Werner van Rossum/Socratische séance; Kun je filosoferen met dode woorden?

Onder socratici en filosofen is het bekend dat Socrates nooit iets van zijn gedachtegoed heeft opgeschreven. Hij gaf de voorkeur aan de levende dialoog, waarbij de sprekers aanwezig zijn en ondervraagd kunnen worden; wanneer je geschreven woorden iets vraagt ‘zwijgen ze als het graf’ of ‘herhalen ze alleen zichzelf.’ Bovendien kunnen geschreven woorden een zombieleven gaan leiden, waarbij ze ‘zowel onder mensen die weten wat ze zeggen als onder mensen die er niets van begrijpen’ even gretig gedeeld worden terwijl ‘het begrip van waaruit zij spraken’ verloren is gegaan.[1]
Wij, de nu levende filosofen, kunnen noodzakelijkerwijs niet weten wie Socrates’ voorbeeld heeft opgevolgd. We weten wél zeker dat ten minste een deel van de filosofen uit de eeuwen die volgden na zijn dood dat niet heeft gedaan. Hun woorden blijven bewaard in de talloze boeken van onze bibliotheken en de webpagina’s van Project Gutenberg onder de eretitel ‘de filosofische canon’.
Is het mogelijk om die canon socratisch in te zetten? Kunnen we de dode filosofen tot leven wekken en gezamenlijk het gesprek met ze aangaan, of moeten we ons hoeden voor filosofische Frankensteins, zombiewoorden en demonische autoriteitsargumenten?
Een Socratisch gesprek blijft in de regel dicht bij een ervaring van één van de deelnemers, waarover in gewone taal wordt nagedacht. Deze workshop waagt de poging om een primaire tekst van een filosoof uit de Europese canon als startpunt van het gesprek te nemen en de balans te zoeken tussen de ‘inhoudsloze’ socratische gespreksvorm en de ‘inhoudsrijke’ teksten uit de filosofische traditie.
Over Werner van Rossum (1992): Werner is docent filosofie op de middelbare school en geeft les aan de bovenbouw van havo en vwo. In 2022 volgde hij de opleiding tot Socratisch Gespreksleider en startte hij de gesprekspraktijk Redelijkerwijs>>. Van daaruit geeft hij workshops en lessen en organiseert hij filosofische programma’s van allerlei vormen, van lees- en gespreksgroepen tot de podcast Onwijs Diep. Sinds augustus 2023 is hij maat van De Denkschool>>.


[1] Alle citaten uit Phaidros, sectie 275d, e.

Willem Jan van den Brink/Socratische dialoog met Talking Stick

Een socratische dialoog met een talking stick is een effectieve methode om ware kennis te verkrijgen door middel van vragen stellen en het onderzoeken van onze eigen denkbeelden. Deze methode, waarbij alleen de persoon die de stok vasthoudt mag praten en anderen luisteren zonder te onderbreken, heeft verschillende voordelen. Het verbetert luistervaardigheid en inlevingsvermogen, stimuleert kritisch denken en het onderzoeken van aannames, creëert respect en vertrouwen tussen deelnemers, en leidt tot een dieper begrip van het centrale begrip en verschillende perspectieven daarop.

Met een duur van 1,5 uur is deze workshop geschikt voor zowel beginners als gevorderden met maximaal 10 deelnemers. De ervaring van Willem Jan van den Brink als gespreksleider maakt hem gekwalificeerd om deze dynamische gespreksvorm te begeleiden.

Annette Silljé/De daimon van Socrates

Na een korte introductie over de rol van de Daimon in Socrates’ leven neemt Annette je mee in een hedendaagse interpretatie hiervan. Ze doet dit met een onderzoekende en meditatieve werkvorm.  De workshop wordt afgerond met het luisteren naar elkaars ervaring en reflectie. 

Annette Silljé geeft ruim 20 jaar trainingen en les op het gebied van filosofie en ethiek / integriteit. Ze is coach en geeft workshops op het gebied van meditatie en persoonlijke ontwikkeling. Sinds 2003 is ze zelfstandig ondernemer. Voor meer informatie zie https://florescat.nl/.

Tom Sengers/Vernieuwing in de filosofische praktijk met Kunstmatige Intelligentie

Het introduceren van Kunstmatige Intelligentie in de filosofische praktijk roept bij sommigen vraagtekens op, terwijl anderen vermoeden dat het de filosofische praktijk grondig kan veranderen. De opkomst van Kunstmatige Intelligentie heeft ontegensprekelijk een effect op ons dagelijks leven en werken. De vraag is dan ook: hoe zal deze ontwikkeling onze werkwijze en benadering van de filosofische praktijk veranderen?
Ben je benieuwd naar een eigentijdse twist aan de praktische filosofie? Tom Sengers zal je tijdens de workshop laten kennismaken met een Kunstmatig-Intelligente Socrates.  Laat je uitdagen door de vragen van Socrates en ontdek nieuwe perspectieven. Met MindQuest Socrates, toegankelijk via ChatGPT kun je een-op-een socratische gesprekken voeren met een digitale Socrates! Dit zowel per chat als spraak. Deze unieke ervaring combineert tijdloze (eigen)wijsheid met moderne technologie.

Tom heeft een achtergrond in ‘business development’ en speelde een rol in de ontwikkeling van de slimme telefoon en de introductie van elektronisch bankieren en authenticatietechnologieën. Bij het adviesbureau Inpaqt en het Centrum voor Innovatie Management begeleidde hij diverse innovatietrajecten. Later raakte hij betrokken bij de socratische methode en was hij onder andere medeoprichter van het Socratisch Café Nederland. In 2014 stapte hij de horeca in en opende meerdere restaurants. In 2020 richtte hij samen met zijn zoons Vastadis Projectontwikkeling op. Recentelijk gaf hij de leiding van Vastadis over aan zijn zoons en richt zich nu op toegepaste filosofie.

Timon Meynen/Socratisch beslissen (reserve)

In een klassiek socratisch gesprek wordt een voorbeeld uit eigen ervaring van een van de deelnemers onderzocht. Een van de criteria waaraan zo’n ervaring moet voldoen is dat die ‘achter de rug’ is. Het doel is dan uiteindelijk te komen tot een algemeen principe als antwoord op de uitgangsvraag.

In deze workshop gaan we ervan uit dat de socratische benadering ook geschikt is voor het nemen van verantwoorde beslissingen die nog in de toekomst liggen. De algemene uitgangsvraag is (een variant van) de kantiaanse filosofische vraag van de ethiek: ‘Wat moet ik doen?’ Deze kun je in dit geval misschien beter lezen als ‘Wat moet je/men doen (in de gegeven context)?’. Deze vraag gaan we onderzoeken voor een beslissing die een (of meer) deelnemer(s) in de nabije toekomst moet(en) nemen, waarbij een waarde in het geding is en waarvoor geen extra (nu nog niet bekende) informatie nodig is.

Timon Meynen is psycholoog en filosoof. Vanuit zijn Filosofische Praktijk Faidros (www.faidros.nl) begeleidt hij individuen en groepen bij bezinning middels filosofisch consult, socratisch gesprek of moreel beraad. Hij is tevens secretaris van het bestuur van de VFP.

12:30 Lunch
13:30 Start middagworkshops (2,5 uur)
(klik op het driehoek-symbool voor meer informatie over de workshops)

Hans Bolten/Tweegesprek met een Socraticus

Achtergrond van de workshop De afgelopen jaren hebben wij, Kristof Van Rossem en Hans Bolten, de socratische methode verder ontwikkeld, zodat die ook in 1-op-1 gesprekken kan worden toegepast. De methode is gebaseerd op de Socratische ‘groepsgesprek-methode’ die op haar beurt weer is gebaseerd op het werk van Kant (1724-1804) en Nelson (1882-1927). In een denkgesprek is een gesprek tussen een ‘Socraticus’ en een verteller. Zij onderzoeken samen de fundamentele denkbeelden en overtuigingen van de verteller. Het gesprek begint met een vraag van de verteller, een vraag waar hij of zij graag een antwoord op wil. Dat kan een heel persoonlijke vraag zijn, een praktische, een morele of een algemeen filosofische vraag. Maar het kan ook een probleem zijn. Als de verteller er maar over wil nadenken in gesprek. Inhoud van de workshop In de workshop vertel ik eerst iets over de historische en filosofische achtergrond van de methode. Vervolgens zet ik de grondstructuur van een socratisch 1-op-1 gesprek neer en zal iets zeggen over doel en werkwijze. Daarna doe ik een (deel van) een 1-op-1 gesprek voor. Na een evaluatie van dat gesprek hebben de deelnemers de gelegenheid om zelf te oefenen met enkele onderdelen van de gespreksmethode. Voor wie? Ik ga er vanuit dat de deelnemers bekend zijn met de socratische methode zoals beschreven in mijn artikel ‘Socratisch Beraad’ (zie: https://boltentraining.nl/artikel-socratisch-gesprek-bewegingen/. Aldaar ook als pdf. te downloaden). Als je alvast iets meer wilt weten van doel en structuur van de methode, kun je ook lezen: https://boltentraining.nl/opleiding-socraticus/ Hans Bolten studeerde o.a. wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam en begeleidt sinds begin jaren ’90 met de socratische methode in allerlei organisaties en opleidingen. Zijn publicaties over de methode zijn te vinden op: https://boltentraining.nl

Rudolf Kampers/Socrates voor jongeren?!

Toen Socrates zeventig jaar was, werd hij formeel beschuldigd van goddeloosheid en van het misleiden en het bederven van de jeugd. Door het stellen van kritische vragen zou hij de jeugd aansporen om ongehoorzaam te zijn. Een ander deel van de beschuldiging betrof Socrates’ antidemocratische houding. Socrates had bijvoorbeeld gesteld dat het proces van het willekeurig kiezen van bestuurders door het volk geen garantie was voor een rechtvaardige uitkomst. Socrates spoorde mensen aan om zélf na te denken, en niet klakkeloos het oordeel van anderen over te nemen. In de gesprekken die hij voerde, moedigde hij zijn medeburgers aan om kritische vragen te stellen over hun goden, hun waarden en zichzelf.

In het eerste deel van deze workshop voeren de deelnemers een korte socratische dialoog, met Rudolf Kampers als gespreksleider. Daarna onderzoeken we of deze gespreksvorm a) ongehoorzaamheid aanwakkert; b) onze democratie versterkt en c) het denken over de toekomst bevordert.

Sam de Vlieger/Vraag raak-Kunst van het vragenstellen

Er zijn twee centrale elementen in je werk als filosoof in de praktijk: luisteren en vragen stellen. Goed luisteren betekent letterlijk luisteren naar wat iemand werkelijk zegt en niet naar wat je denkt te hebben gehoord. Goed vragen stellen houdt in dat je die vragen stelt die je doel bereiken.
De effectiviteit van je vraag hangt dus af van de formulering. Als je vraagt: ‘Wat doet dat met jou?’, krijg je een beleving van je gesprekspartner. Als je vraagt: ‘Wat vind je hiervan?’, krijg je een opvatting. En dat zijn heel verschillende dingen. Maar ook een perfecte geformuleerde vraag kan op een bepaald moment toch in een verkeerd keelgat schieten. Ook intuïtie, feeling en mildheid zijn daarom belangrijk.
Hoe kan het stellen van de juiste vragen helpen in situaties waar medewerkers niet altijd voor rede vatbaar zijn? Hoe kan je je invloed in je organisatie vergroten? Hoe kan je niet alleen het denken maar ook het voelen en het doen van je medewerkers beïnvloeden? Kom het meemaken! 

Sam de Vlieger studeerde filosofie (master) aan de KU Leuven. Daarna behaalde hij een lesbevoegdheid economie en filosofie. Hij is nu docent filosofie op het Pantarijn, een middelbare school in Wageningen. Hij specialiseert zich in de kunst van het vragen stellen en volgde hiervoor opleidingen bij Kristof van Rossem. Hij ontwikkelt de webapplicatie www.peertest.nl waarop leerlingen elkaar kunnen toetsen door elkaar vragen te stellen. Hij publiceert over filosofie en onderwijs.

Saskia van der Werff/De Rappende Pythagoras-een Kralenspel

Van het door Jos Kessels ontwikkelde kralenspel heeft Saskia een spelvariant gemaakt. Na een korte introductie over de achtergrond van het kralenspel begint het spel. Al spelende maken de spelers een rap, een modern ritmisch vers. Een rap is het ritmische uitspreken van een tekst. Een goede rap onthult een diepere laag die in het dagelijkse leven aan het gehoor onttrokken is. Om de diepere laag van een kwestie op het spoor te kunnen komen, brengen de spelers hun individuele denken samen in een zogenaamde tetractys. Een tetractys is zowel een wiskundige figuur als een metafysisch symbool. De Griekse filosoof Pythagoras geloofde dat de tetractys symbool stond voor harmonie van de kosmos en de structuur van de muziek. Tijdens het opbouwen van de tetractys geven de spelers langzaamaan stem aan de grondtoon van een lastige kwestie.

Saskia van der Werff is bedrijfskundige en filosoof. In haar praktijk begeleidt ze het filosoferen met creatieve werkvormen, spel en kunst. Haar huidige onderzoek belicht filosofische vaardigheden vanuit een intercultureel perspectief. Ze was mede-auteur van Publieke Bezinning; Socratische dialogen over maatschappelijke vraagstukken (ISVW 2016), vertaalde en bewerkte het Engelstalige boek van Sophie Oluwole Socrates en Orunmila; Wat we van Afrikaanse filosofie kunnen leren (Ten Have 2017) en schreef samen met Seline Palm twee studieboeken over Filosofische vaardigheden (Garant 2018 en 2019), die in 2019 de prijs voor het beste studieboek heeft gewonnen.  Meer informatie zie saskiavanderwerff.nl

Peter van Hooft/Geef elkaar de hand (vervallen)

1 Wat gaan we doen?

We staan stil bij de vraag: Wat betekent het elkaar de hand te geven?

Dit doen we zo:

We maken kennis dmv

A. Fenomenologisch onderzoek

Wat gebeurt er als we elkaar de hand geven?

We gaan dit beschrijven (schrijfoefening met de hand)

We gaan dit bespreken en socratisch bevragen.

Korte meditatie: ‘op de hand zijn’

B. Hermeneutisch onderzoek

Hoe duiden we dit (A)? Ieder voor zich en samen

Wat betekent dit? Plenair socratisch onderzoek

Nader onderzoek: wat hou je nu nog achter de hand?

Onderzoek naar boven: welke waarden kunnen we hieraan verbinden?

Wat zijn de meer universele implicaties van : het elkaar de hand geven?

Beantwoording van de uitgangsvraag:

Wat betekent het elkaar de hand te geven?

Afsluiting en handreiking

Peter van Hooft is socratisch boeddholoog. Vanuit die achtergrond verdient hij zijn kost als wijsgerig coach en ACT-trainer. Hij organiseert Wijsgerige Jaargangen voor groepen die zo de wereldfilosofie kunnen ontdekken en worden uitgenodigd zelf te filosoferen. Verder gaat hij regelmatig met een groepje filosofen in wijsgerige retraite. Meer info vind je op zijn site www.anz.nu : voor een aanzet tot wijsgerig leven.

16:15 Plenaire afsluiting, nabespreking en borrel

Workshopleiders

Entree (met vroegboekkorting)

  • Leden €42,50
  • Niet-leden €80,=
  • Studenten €50,=
  • Als je je aanmeldt na 10 februari 2024 vervalt de vroegboekkorting van €2,50

ISVW, Dodeweg 8 te Leusden

Dodeweg 8
Leusden,
+ Google Maps